WOLFRAMYŇ ULANYLYŞYNYŇ TARYHY
Volfram ulanylyşyndaky açyşlary dört ugur bilen berk baglanyşdyryp bolýar: himiki maddalar, polat we super garyndylar, filamentler we karbidler.
1847: Volfram duzlary reňkli pagta öndürmek we teatr we beýleki maksatlar üçin ulanylýan ýangyna garşy egin-eşikleri taýýarlamak üçin ulanylýar.
1855: Bessemer prosesi oýlap tapyldy, bu bolsa polatyň köpçülikleýin öndürilmegine mümkinçilik berdi. Şol bir wagtyň özünde, ilkinji wolfram polatlary Awstriýada öndürilýär.
1895: Tomas Edison materiallaryň rentgen şöhlelerine sezewar edilende fluoresensiýa ukybyny öwrendi we kalsiý wolframynyň iň täsirli maddadygyny anyklady.
1900: Poladyň we wolframyň ýörite garyndysy bolan ýokary tizlikli polat Pariždäki Bütindünýä sergisinde görkezilýär. Ol berkligini ýokary temperaturada hem saklaýar, gurallarda we maşyn işleri üçin ajaýypdyr.
1903: Çyralardaky we lampalardaky filamentler wolframyň ilkinji gezek ulanylmagy bolup, onuň örän ýokary ereme nokadyny we elektrik geçirijiligini ulandy. Ýeke-täk mesele näme? Ilkinji synanyşyklar wolframyň giňden ulanmak üçin gaty ejizdigini anyklady.
1909: ABŞ-nyň “General Electric” kompaniýasynda William Kulij we onuň topary degişli ýylylyk bilen işläp düzmek we mehaniki işläp düzmek arkaly süýümli wolfram filamentlerini döredýän prosesi açmakda üstünlik gazandylar.
1911: Kulij prosesi täjirçilik taýdan ulanylyp başlandy we gysga wagtyň içinde bütin dünýäde ýaýrady we egiluvchan wolfram simleri bilen enjamlaşdyryldy.
1913: Ikinji Jahan Urşy döwründe Germaniýada senagat almazlarynyň ýetmezçiligi alymlary sim çekmek üçin ulanylýan almaz şriftlerine alternatiwa gözlemäge mejbur etdi.
1914: “Käbir ýaran harby bilermenleri Germaniýanyň alty aýdan soň ok-därileriniň gutarjakdygyna ynanýardylar. Ýandaşlar Germaniýanyň ok-däri önümçiligini artdyrýandygyny we belli bir wagta çenli ýaranlaryň önümçiliginden artyk bolandygyny tiz wagtdan anykladylar. Bu üýtgeşiklik, onuň wolfram ýokary tizlikli polat we wolfram kesiji gurallary ulanmagy bilen baglanyşyklydy. Britaniýalylaryň haýran galmagyna sebäp bolan zat, soňra şeýle ulanylan wolframyň esasan Kornuolldaky Kornuoll magdanlaryndan gelip çykandygy anyklandy.” – K.C. Li-niň 1947-nji ýylda çap edilen “WOLFRAMIN” atly kitabyndan
1923: Germaniýanyň elektrik lampalary öndürýän kompaniýasy wolfram karbidi ýa-da gaty metal üçin patent tabşyrdy. Ol suwuk fazaly bişirme arkaly berk kobalt metalynyň birleşdiriji matrisasynda örän gaty wolfram monokarbidiniň (WC) dänejiklerini "sementlemek" arkaly öndürilýär.
Netije wolframyň taryhyny üýtgetdi: ýokary berkligi, berkligi we ýokary gatylygy özünde jemleýän material. Aslynda, wolfram karbidi şeýle berk, ony dyrnap biljek ýeke-täk tebigy material almazdyr. (Karbid häzirki wagtda wolfram üçin iň möhüm ulanylyşdyr.)
1930-njy ýyllar: Nebit senagatynda çig nebitleri gidrotaýlamak üçin wolfram birleşmeleriniň täze ulanylyşlary ýüze çykdy.
1940: Reaktiw hereketlendirijileriň ajaýyp temperaturalaryna çydap bilýän materiala bolan zerurlygy kanagatlandyrmak üçin demir, nikel we kobalt esasly super garyndylaryň işlenip düzülmegi başlandy.
1942: Ikinji Jahan urşy döwründe nemesler ilkinji bolup ýokary tizlikli sowut deşiji snarýadlarda wolfram karbid özenini ulandylar. Britaniýanyň tanklary bu wolfram karbid snarýadlary bilen urlanda diýen ýaly "ereýärdi".
1945: ABŞ-da ýyllyk 795 million köz lampalarynyň satuwy
1950-nji ýyllar: Şu wagta çenli wolfram super garyndylaryň işini gowulandyrmak üçin olara goşulýar.
1960-njy ýyllar: Nebit senagatynda çykýan gazlary arassalamak üçin wolfram birleşmelerini öz içine alýan täze katalizatorlar döredi.
1964: Köz lampalarynyň netijeliliginiň we önümçiliginiň ýokarlanmagy, Edisonyň yşyklandyryş ulgamynyň ornaşdyrylmagyndaky çykdajy bilen deňeşdirilende, belli bir mukdarda ýagtylyk bermegiň çykdajylaryny otuz esse azaldýar.
2000: Şu wagta çenli her ýyl takmynan 20 milliard metr lampa simi çekilýär, bu uzynlyk Ýer bilen Aýyň arasyndaky aralygyň takmynan 50 essesine deňdir. Yşyklandyryş umumy wolfram önümçiliginiň 4% we 5% -ini sarp edýär.
WOLFRAM ŞU GÜN
Häzirki wagtda volfram karbidi örän giňden ýaýrandyr we onuň ulanylyşyna metal kesmek, agaç, plastmassa, kompozit we ýumşak keramika işläp taýýarlamak, bölekleri bolmadyk görnüşde galyplamak (gyzgyn we sowuk), magdançylyk, gurluşyk, dag gyrymsy gazuw işleri, gurluş bölekleri, aşynýan bölekler we harby bölekler girýär.
Wolfram polat garyndylary raketa hereketlendirijisiniň nasadkalaryny öndürmekde hem ulanylýar, olar gowy ýylylyga çydamly häsiýetlere eýe bolmalydyr. Volfram saklaýan super garyndylar turbina pyçaklarynda we aşynmaga çydamly böleklerde we örtüklerde ulanylýar.
Şeýle-de bolsa, şol bir wagtyň özünde, ABŞ-da we Kanadada köz çyralarynyň höküm sürmegi 132 ýyldan soň tamamlandy, sebäbi olar tapgyrlaýyn ulanylmaga başlady.
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 29-njy iýuly
